Ψυχική υγεία: η καθημερινή σχέση που χτίζουμε με τον εαυτό μας

Η φροντίδα της ψυχικής μας υγείας αποκτά θέση στην καθημερινότητα όταν ακούμε τις ανάγκες μας, αναγνωρίζουμε τις συνθήκες που μας επηρεάζουν και επιτρέπουμε στον εαυτό μας να αναζητήσει υποστήριξη.

Υπάρχουν στιγμές που, ενώ έχουμε ανταποκριθεί σε όσα χρειάζονται οι άλλοι, δυσκολευόμαστε να απαντήσουμε σε μια απλή ερώτηση: «Εγώ πώς είμαι;». Μπορεί να έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ να συνεχίζουμε, ώστε η κούραση, η πίεση και οι δικές μας ανάγκες να μένουν διαρκώς για αργότερα.

Συχνά μιλάμε για την ψυχική υγεία σαν να είναι κάτι που έχουμε, χάνουμε ή χρειάζεται να ξαναβρούμε.

Είναι όμως μια κατάσταση που μεταβάλλεται και επηρεάζεται από τις εμπειρίες μας, τις σχέσεις, τις συνήθειες, τις συνθήκες ζωής και την υποστήριξη που έχουμε στη διάθεσή μας. Η φροντίδα της έχει θέση στην καθημερινότητά μας: στον τρόπο που ακούμε τον εαυτό μας, αναγνωρίζουμε όσα χρειαζόμαστε και επιτρέπουμε σε αυτά να επηρεάζουν τις επιλογές μας. ^[1]

Αυτή η σχέση καλλιεργείται μέσα από μικρές στιγμές ειλικρινούς επικοινωνίας μαζί μας. Όταν μπορούμε να παραδεχτούμε «αυτό με πιέζει», «εδώ χρειάζομαι ξεκούραση», «αυτό μου δίνει χαρά», χωρίς να ακολουθεί αμέσως η σκέψη ότι υπερβάλλουμε, ότι θα έπρεπε να αντέχουμε περισσότερο ή ότι προηγούνται πάντα οι άλλοι.

Ο σεβασμός προς τον εαυτό μας αποκτά ουσία όταν παίρνουμε στα σοβαρά όσα βιώνουμε.

Καθώς παρατηρούμε τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις μας, αρχίζουμε να κατανοούμε καλύτερη τη συμπεριφορά μας. Ίσως πίσω από έναν εκνευρισμό να υπάρχει συσσωρευμένη κούραση. Ίσως έχουμε δεχτεί περισσότερα από όσα μπορούμε να αναλάβουμε ή δυσκολευόμαστε να εκφράσουμε κάτι σημαντικό. Η κατανόηση αυτή μας επιτρέπει να αναλάβουμε την ευθύνη της στάσης μας, χωρίς να καταδικάζουμε ολόκληρο τον εαυτό μας για μια δύσκολη στιγμή.

Μερικές φορές παρατηρούμε την πίεση και στο σώμα: στους ώμους που μένουν σφιγμένοι, στο σαγόνι, στην αναπνοή που γίνεται πιο γρήγορη. Αυτές οι παρατηρήσεις μπορούν να γίνουν αφορμή για μια παύση, ώστε να αναγνωρίσουμε τι συμβαίνει και να αναζητήσουμε τι χρειαζόμαστε εκείνη τη στιγμή.

Η ψυχική και συναισθηματική ανθεκτικότητα στηρίζει αυτή τη διαδικασία. Περιλαμβάνει τη δυνατότητα να προσαρμοζόμαστε στις δυσκολίες, να αξιοποιούμε τη στήριξη των άλλων και να αναζητούμε τρόπους να συνεχίσουμε που σέβονται τις δυνάμεις μας. Δεν μετριέται από το πόσο αδιάκοπα μπορούμε να αντέχουμε. ^[2]

Στην καθημερινότητα, αυτό σημαίνει να γνωρίζουμε σταδιακά τα όριά μας. Τι αντέχουμε αυτή την περίοδο; Τι μας εξαντλεί; Πού χρειαζόμαστε μια αλλαγή; Και μέσα σε όλα αυτά, τι μας κάνει να νιώθουμε περισσότερο ο εαυτός μας;

Τα όριά μας μεταβάλλονται ανάλογα με όσα ζούμε. Η αποδοχή τους μας επιτρέπει να κάνουμε πιο ρεαλιστικές επιλογές, να επικοινωνούμε τις ανάγκες μας και να ζητάμε υποστήριξη. Μερικές φορές η φροντίδα παίρνει τη μορφή μιας συζήτησης, μιας υποχρέωσης που επαναδιαπραγματευόμαστε ή λίγου χρόνου που επιλέγουμε να κρατήσουμε για εμάς.

Σε αυτή τη σχέση έχει σημασία και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τα δύσκολα συναισθήματά μας. Όταν βιώνουμε άγχος, θυμό ή θλίψη, μπορεί αυτά να καταλαμβάνουν τόσο χώρο, ώστε να δυσκολευόμαστε να δούμε οτιδήποτε άλλο μέσα μας. Κι όμως, εξακολουθούν να υπάρχουν οι αξίες μας, οι επιθυμίες μας, η δυνατότητα σύνδεσης και οι πλευρές μας που χρειάζονται έκφραση.

Μπορούμε να αναγνωρίζουμε αυτό που νιώθουμε, χωρίς να το κάνουμε ολόκληρη την ταυτότητά μας. Το «νιώθω άγχος αυτή την περίοδο» αφήνει χώρο να κατανοήσουμε την εμπειρία μας και να αναζητήσουμε τι μπορεί να μας στηρίξει. Αξίζουμε φροντίδα και μέσα στη δυσκολία μας. ^[3]

Βέβαια, η σχέση με τον εαυτό μας διαμορφώνεται μέσα σε πραγματικές συνθήκες. Οι σχέσεις, η εργασία, η οικονομική ασφάλεια και η πρόσβαση σε υποστήριξη επηρεάζουν ουσιαστικά την ψυχική μας υγεία. Ένα περιβάλλον που μας ακούει και σέβεται τις ανάγκες μας μπορεί να στηρίξει την προσπάθειά μας. Η διαρκής πίεση και η έλλειψη υποστήριξης μπορούν να την κάνουν δυσκολότερη και χρειάζονται προσοχή και αλλαγές στις ίδιες τις συνθήκες. ^[1]

Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, μια μικρή αρχή είναι να αφιερώνουμε λίγο χρόνο κάθε μέρα σε κάτι που μας προσφέρει ηρεμία, ευχαρίστηση ή χαρά και έχει προσωπικό νόημα για εμάς. Έναν περίπατο, λίγη μουσική, μια δημιουργική δραστηριότητα, μια συνάντηση ή μερικές ήσυχες στιγμές.

Τι θα ήθελες να έχει λίγο χώρο στη δική σου καθημερινότητα, ώστε στο τέλος της ημέρας να νιώθεις ότι ασχολήθηκες και με εσένα;

Μια τέτοια συνήθεια μπορεί να γίνει ένα μικρό σποράκι εσωτερικής ευημερίας. Κάθε φορά που της δίνεις χώρο, αναγνωρίζεις έμπρακτα ότι οι ανάγκες και η χαρά σου έχουν αξία. Και αυτή η χαρά μπορεί να φτάνει και στους ανθρώπους γύρω σου, μέσα από την παρουσία σου, την επικοινωνία και τις στιγμές που μοιράζεστε.

Και μέρος της φροντίδας της ψυχικής μας υγείας είναι να αναζητούμε υποστήριξη και προληπτικά, δίνοντας στον εαυτό μας την άδεια να μιλήσει, ακόμη κι όταν έχουμε μάθει πως «πρέπει να τα καταφέρνουμε μόνοι μας». Αξίζει να ακούμε όσα μας δυσκολεύουν πριν η πίεση μεγαλώσει και αρχίσει να περιορίζει την καθημερινότητά μας.

Η ψυχική μας υγεία είναι μια διαδικασία. Είναι ο τρόπος ζωής μας που χτίζεται με σεβασμό στον εαυτό μας.